De uitdaging: de oudere zo lang mogelijk vast te kunnen houden

11 april 2016

oidw-martinaMartina Kranenburg is voor Bibliotheek Rotterdam de projectleider van Ouderen in de Wijk. Ze heeft onlangs haar 'Lokaal projectplan' afgerond. Ouderen in de Wijk sluit aan op eerdere onderzoeken en het lokale beleid van de gemeente Rotterdam zoals het programma 'Voor mekaar' dat zich richt op de eenzaamheid onder de Rotterdammers, en 'Langer thuis' wat ouderen handvatten biedt om langer in hun vertrouwde leefomgeving te kunnen blijven wonen. Martina: 'Bibliotheek Rotterdam heeft als missie de inwoners van Rotterdam "bewust, kritisch en actief te laten deelnemen aan de Rotterdamse samenleving". De ouderen in de wijken ondersteunen bij het vormen van een vangnet sluit mooi aan bij ons beleid.'

Uit onderzoeken van de gemeente Rotterdam en de GGD blijkt o.a. dat de eenzaamheid in Rotterdam toeneemt, meer dan in de omringende gemeenten en in het bijzonder onder de groep 75+. Een derde van de Rotterdammers geeft zelfs aan geen vangnet te hebben. In de deelgemeente Feijenoord is het percentage ouderen wat in een sociaal isolement leeft het hoogst. Bibliotheek Rotterdam start dan ook met Ouderen in de Wijk in Feijenoord, in de multiculturele wijken Hillesluis en Bloemhof.
De verkenningsfase is voorbij, het gaat nu om het bereik van de doelgroep, vertelt Martina. Wat de projectleider wel al weet, is dat deze kwetsbare ouderen een specifieke benadering vereist want: 'Deze doelgroep zit niet achter de computer.'

Informatielacune
De gemeente Rotterdam heeft via huisbezoek ook 7.500 ouderen in beeld gekregen. Uit de gesprekken met deze ouderen is gebleken dat er een informatielacune is ontstaan door het wegvallen van iets kleins, maar tegelijk bijzonder praktisch: de wijkgids. In deze wijkgids stonden alle activiteiten en adressen van welzijnsorganisaties en wijkorganisaties van alle Rotterdamse deelgemeenten. Ouderen maakten veel gebruik van deze gids. Martina: 'Deze informatie is nu wel online te vinden, maar oudere generaties zijn niet aangehaakt op deze digitale ontwikkeling. Er is onlangs een nieuwe, maar beknopte wijkgids gepubliceerd, die voor ons als een sociale kaart kan dienen.' Het huisbezoek onthulde ook dat de ouderen minder mobiel zijn dan verwacht. Ouderen blijken niet happig op het reizen met het openbaar vervoer, ondanks dat het gratis is. Een van de reden is dat het vervoer niet van deur tot deur is en dat vindt men soms lastig. Het leidt wel tot het volgen van minder activiteiten, meer thuisblijven en mogelijk meer eenzaamheid.

Sociale en digitale exclusie
De huisbezoeken geven weliswaar veel informatie, maar vanwege de Wet bescherming persoonsgegevens, kan de gemeente de persoonlijke gegevens niet vrij geven, ook niet aan de bibliotheek. 'Wij zullen andere manieren vinden om deze groep ouderen te bereiken. Wij hebben bijvoorbeeld een eigen ledenbestand.' De informatiebijeenkomsten die de gemeente eerder organiseerde voor wijkorganisaties maakten twee zaken duidelijk: er bestaat al een groot aanbod voor ouderen, èn; het is moeilijk om deze doelgroep te bereiken. 'De doelgroep kan niet via de gebaande paden bereikt worden, via bijvoorbeeld websites. Dit is een makkelijke manier, maar deze generatie heeft behalve met sociale ook met digitale exclusie te maken. Je zult haar dus op een andere manier moeten benaderen, zeker wanneer het gaat om kwetsbare ouderen, en zeker migranten ouderen die de Nederlandse taal niet machtig zijn. Het is een doelgroep die niet achter de computer zit. Als wij ze willen informeren dan zullen wij dat bijvoorbeeld via sleutelfiguren in de wijk, bepaalde netwerken en wijkorganisaties moeten doen.'

Ambities
Nu de verkenningsfase voorbij is, start Bibliotheek Rotterdam binnenkort met het leggen van duurzame contacten. 'Wij kunnen nu concreter in gesprek gaan. Veel organisaties hebben al toegang tot de doelgroep, die willen wij gaan inzetten. Er zijn bijvoorbeeld vrijwilligersorganisatie die gebruik maken van maatjes om deze ouderen te begeleiden naar activiteiten toe. Het is een mogelijk aanknopingspunt voor het deelgemeentefeijenoordbereiken van de ouderen. Wij kijken naar de sociale wijkteams en de Huizen van de Wijk, waar bewoners elkaar ontmoeten, als manier om de doelgroep te bereiken. Maar ook bibliotheken vormen centrale punten. Wij organiseren bijvoorbeeld informatiebijeenkomsten, bieden de "bibliotheek aan huis" die bij gehandicapten en ouderen boeken thuis brengt, "taalcafés" waar veel migranten op af komen, vaak ook ouderen die thuis alleen zaten omdat ze de taal niet machtig waren. We hebben een digidokter die wekelijks een spreekuur houdt.' Martina ziet veel kansen, maar is tegelijk voorzichtig: het realiseren van samenwerkingsverbanden kost tijd, inzet en de beantwoording van de vraag: Wat zijn hun ambities?
Met welke wijkorganisaties de bibliotheek in zee gaat, is vooralsnog niet duidelijk. Wat Martina wel duidelijk voor ogen heeft, is de rol van de bibliotheek in dit project. 'Wij gaan geen welzijnsactiviteiten organiseren. Wij gaan niet op de stoel van de welzijnsorganisaties zitten. Wij hebben onze eigen expertise en zij het hunne, juist daarin moeten wij elkaar versterken.'

Socialiseren
Hoewel er al veel aanbod is voor de ouderen, ziet Martina daarin juist kansen voor de bibliotheek. 'Er zijn wel coalities, maar er mist een platform waar alle informatie bijelkaar komt en die dit zichtbaar maakt. Met Ouderen in de Wijk gaan wij juist mensen informeren en activiteiten met elkaar linken. De bibliotheek zou een platform kunnen bieden dat de informatievoorziening voor de ouderen verzamelt en toegankelijk maakt. De gemeente is in dat verband een belangrijke partner omdat zij ook zo'n platform wil realiseren. Zij wil ook informeren.'

Wanneer het gaat om het instrumenteel inzetten van het leren van taal, ziet Martina in de activiteiten van de bibliotheek een ander raakpunt met het Rotterdamse lokale beleid. 'Wij sluiten met Ouderen in de Wijk aan op wat zich afspeelt in het lokale beleid zoals het actieprogramma Tel mee met taal. In dat kader ziet de gemeente het leren van de taal niet zozeer als doel, maar als praktisch middel om mee te doen aan de samenleving. Die inzet is bijvoorbeeld ook het doel van het "taalcafé" in de bibliotheek: het socialiseren in de Nederlandse samenleving. Mensen worden uit hun isolement gehaald en ze nemen de drempel om de taal te leren op laagdrempelig, maar vooral praktisch niveau.'

Competenties
De uitdaging van het project ligt in de langdurige relatie die met de ouderen aangegaan wordt, denkt Martina. 'Het project is gericht op het informeren van de ouderen, ze te activeren en hun sociale competenties te verhogen. Als je beschikt over een netwerk, ben je immers langer zelfredzaam. Dit past ook in het huidige beleid. Maar de ouderen voor langere tijd betrokken houden bij activiteiten, zal het heikele punt zijn van dit project. Je wilt hun sociale netwerk en competenties vergroten. Het een of twee keer bijwonen van een activiteit is daarvoor niet voldoende. Mensen vast pakken, is één ding, mensen vast houden, is een tweede.'

 

 

« terug