'Je hebt altijd pioniers nodig als je wat wilt veranderen'

8 oktober 2017

17okt-Liesbeth-ArendsLiesbeth Arends werkt sinds kort als adviseur Sociale positionering bij de Bibliotheek Utrecht voor het project Ouderen in de Wijk. Met 'community art'-projecten en als projectleider 'Sociale innovatie en ontwikkeling duurzame sociale ondernemingen' bij woningcorporatie Mitros, heeft ze haar sporen verdiend in o.a. de Utrechtse aandachtswijken Zuilen en Overvecht. 'Je moet idealist en pragmaticus tegelijk zijn als je wat wilt veranderen.'

Liesbeth Arends wordt geregeld als trouble shooter gevraagd voor processen in de wijk die niet goed verlopen. Met creativiteit en pragmatisme probeert ze die op te lossen. 'Eerst luisteren, vertrouwen opbouwen en dan pas komen met creatieve oplossingen.' Liesbeth was vooral actief met kunst- en mediaprojecten in de wijk en in het onderwijs, totdat ze in 2012 door de gemeente Utrecht werd gevraagd om een nieuwe manier te vinden om te kijken naar 'zorg in de wijk'. Ze ging de wijken in, zocht contact met organisaties, instellingen, bedrijfjes, actieve wijkbewoners en anderen betrokken bij of ge´nteresseerd in dit onderwerp. Ze organiseerde ontmoetingen. 'Het ging hierbij erom dat iedereen, organisaties en wijkbewoners, op een andere manier naar elkaar gingen kijken.' LevensLust4life (LL4L) ontstond: een netwerk waarin nieuwe verbindingen werden aangegaan en innovatieve (zorg)projecten tot stand kwamen. Participatie, eigen kracht en zelfregie waren termen die toen al vielen. Het doel was immers naast het vergroten van de betrokkenheid in de wijk, ook de eigen kracht in de wijk te stimuleren zodat uiteindelijk de bewoners met ondersteuning van organisaties zelf de regie konden voeren over bepaalde activiteiten en hun leefomgeving.

Nek uitsteken
De ervaringen die zij o.a. met LL4L opdeed, kwamen haar goed van pas toen woningcorporatie Mitros haar vroeg naar een oplossing te zoeken voor De Dame, een groot wooncomplex voor ouderen midden in de wijk Zuilen. De ontmoetingsruimte in De Dame bracht namelijk de ouderen niet bijelkaar maar dreef ze juist uit elkaar in groepjes en leidde zelfs tot onrust in de wijk. Mitros wilde de ontmoetingsruimte sluiten. De eerdere bemiddeling van sociaal makelaars in De Dame had immers evenmin vruchten afgeworpen. Maar de bewoners wilden absoluut niet dat de ruimte gesloten werd. Mitros zat met het handen in het haar.
Voordat Liesbeth de opdracht aannam zocht zij commitment niet alleen bij Mitros, maar ook bij de gemeente en de betrokken welzijnsorganisaties: iedereen moest overtuigd zijn van de urgentie om dit probleem op te lossen. Ook omdat een deel van de bewoners van De Dame uit een generatie ouderen bestaat met een klein pensioentje en een  kwetsbare gezondheid. 'De ouderen in De Dame vormden een community op zichzelf.'
Behalve commitment was er meer nodig: iemand die besluiten durft te nemen. 'Je hebt maar ÚÚn dapper iemand nodig bij een organisatie die zijn nek durft uit te steken en voor een ander idee durft te staan. Dat was toen de "teammanager van de wijk".'

De buurtfitness
Arends ging net als bij LevensLust4Life in gesprek met de betrokken partijen: de ouderen woonachtig in De Dame en het team dat de scepter zwaaide over de 1710-buurtfitnessontmoetingsruimte, de welzijnsorganisaties, de ondernemersvereniging Rokade, de politie, de jongeren en andere wijkbewoners. 'De ouderen beseften na diverse gesprekken dat om de ruimte open te houden, zij zouden moeten veranderen.' Het oude team maakte plaats voor een nieuw team. Bovendien zou de ontmoetingsruimte ook open staan voor de wijkbewoners zoals migrantenouderen.

Buurtfitness De Dame werd geopend waardoor ook ouderen migrantenvrouwen konden komen sporten. De ouderen zagen er aanvankelijk weinig heil in dat oudere moslima's gebruik zouden maken van de Buurtfitness, laat staan van de ontmoetingsruimte. De moslimouderen groetten in het begin evenmin de ouderen uit het complex: arrogantie dachten de ouderen, verlegenheid bleek.
Het heeft heel wat heen en weer gepraat gekost, maar uiteindelijk loopt de ontmoetingsruimte als een trein, vertelt Liesbeth. Er wordt voor elkaar thee of koffie ingeschonken en er ontstaan gesprekken over de kleinkinderen. In de ontmoetingsruimte vinden talloze andere activiteiten plaats door de ouderen zelf georganiseerd en ondersteund door Mitros in de persoon van Arends. De ondersteuning kostte in het begin veel meer tijd dan gepland, maar Liesbeth zag kansen en de urgentie. 'Het contact met ouderen moet je zorgvuldig opbouwen. Het gaat om "nudging", het be´nvloeden van gedrag, maar ook om op momenten durven door te drukken.'
 
Eigenwaarde ouderen
De relatie tussen ouderen en Marokkaans-Nederlandse jongeren verbeterd langzaam. Ouderen voelden zich snel onveilig in de wijk vanwege hangjongeren. Maar waar kwam dat gevoel eigenlijk vandaan? Liesbeth zette samen met veiligheidspartners in de wijk het onderwerp overlast op de agenda in De Dame. Het gevoel bleek vaak 1710-dedamegebaseerd op aannames. Dit bleek uit gesprekken met de jongeren en ouderen. Het probleem onderkennen en benoemen, luisteren naar de betrokken partijen en elkaar of elkaars culturele achtergrond leren kennen, zo ontstaat een sneeuwbaleffect, aldus Liesbeth.
Ouderen vormen een speciale groep ervaart ze. Ouderen zullen bijvoorbeeld niet snel hun verhaal delen en ergens een handtekening onder zetten. De manier van benaderen is cruciaal en vraagt tijd: het vertrouwen moet gewonnen worden.

Wanneer het gaat om bijvoorbeeld de registratie van gegevens van ouderen, zou Liesbeth liever het woord registratie vermijden. 'Vertel ouderen dat het om een uitbreiding gaat van hun mogelijkheden: als je meedoet, krijg je meer.' Ouderen zijn minder flexibel. Ze zijn huiverig voor veranderingen. 'Je moet leren inschatten wat ouderen wel kunnen en van daaruit werken aan hun trots en eigenwaarde door ze weer een rol te laten spelen in de samenleving, in hun eigen omgeving. Een wisselwerking laten ontstaan tussen kwetsbare ouderen en meer sterkere ouderen is cruciaal.'

Ouderen en de bibliotheek
Om ouderen te benaderen moet je vindplaatsen weten in de wijk en sleutelfiguren opzoeken, weet Liesbeth. 'Binnen deze groep zijn onderlinge verbindingen essentieel, want zo bereik je ook de zorgmijders die bij niemand in beeld zijn.' Aansluiten op bestaande ouderenprojecten is een andere goede manier. Liesbeth ziet de bibliotheek als een potentiŰle vindplaats en als goede facilitator voor projecten met ouderen. 'De bibliotheek heeft een betrouwbaar en vertrouwd imago. Ouderen kennen dit instituut nog vooral als een boekenuitlener. Lezen wordt echter vaak problematischer als je ouder wordt. Dus moeten we duidelijk maken dat er ook een andere bibliotheek is, die ouderen veel meer te bieden heeft. Breng de bibliotheek naar de ouderen toe. Maak samen met ouderen zichtbaar wat de bibliotheek kan betekenen. Je hebt daarbij altijd pioniers nodig en je doet het samen, nooit alleen. Je moet idealist en pragmaticus tegelijk zijn als je wat wilt veranderen. En vooral doorzetten.'

 

 

 

« terug