Ouderen willen meer dan alleen sjoelen

21 april 2018

april18-getoudTe vaak wordt over ouderen als één groep gesproken. Onderzoek onderscheidt ouderen echter in diverse groepen zoals de protestgeneratie (65- tot 75-jarigen) en de stille generatie (75-plussers). Zo blijken 75-plussers minder hoog opgeleid (vooral de vrouwen) en minder tevreden over hun gezondheid. Ze wonen vaker alleen en zijn vaker eenzaam vanwege het verlies van leeftijdgenoten. GetOud vroeg in opdracht van de Koninklijke Bibliotheek 75-plussers naar hun beeld van de bibliotheek en organiseerde in bibliotheken in Den Haag de 'High Tea met VR'. 'Ouderen willen niet alleen sjoelen, maar ook hun hersenen gebruiken.'

Er wonen ruim 2,9 miljoen 65-plussers in Nederland, waarvan 1,2 miljoen 75-plussers. Met het onderzoek onder 75-plussers in 2016 wilde de Koninklijke Bibliotheek bijdragen aan een beter beeld van deze generatie, zodat bibliotheken hun diensten en activiteiten beter kunnen afstemmen op haar wensen en behoeften.
GetOud is een stichting die een genuanceerd beeld wil geven over 'de' ouderen, vertelt Ingrid Meijering die samen met Marion Duimel GetOud vormt. Te vaak is het beeld over ouderen zwart-wit: of als hulpbehoevend of als sportief over de duinen fietsend. 'De grote groep die er tussen zit, krijgt amper de aandacht en willen wij meer in beeld brengen. Gelukkig is de laatste jaren de aandacht voor deze groep aan het verschuiven.' Hoewel ook nu weer de aandacht, onder meer vanwege de subsidiestromen, zich te vaak eenzijdig richt op de eenzaamheid onder ouderen. Dat beeld wordt bijna automatisch één op één op ouderen geplakt, vindt Meijering. Terwijl eenzaamheid ook onder andere groepen voorkomt en ouderen meer zijn dan alleen eenzaam.

Beeld over de bibliotheek
GetOud ondervroeg in opdracht van de KB 50 75-plussers over hun beeld over de bibliotheek. Een opvallende conclusie van 'Ouderen en de bibliotheek' was dat het leesgedrag van de oudere verandert oidw-coverkbonderzoekmet het ouder worden: de ouderen hebben meer tijd om te lezen en het vormt een belangrijke vorm van invulling van hun dag. Maar voor de één was de bibliotheek van groot belang, en voor de ander speelde hij geen rol. Voor ouderen die hulpmiddelen bij mobiliteit nodig hebben (32% van de ouderen volgens het CBS) is dit een beperkende factor voor bibliotheekbezoek, vooral het vervoer naar de bibliotheekvormt een belemmering.
De belangrijkste conclusie was echter dat het beeld dat de ouderen van de bibliotheek hadden niet meer klopte met de huidige functie van de bibliotheek. De bibliotheek is niet meer alleen de plek waar je boeken kunt lenen zoals vele ouderen nog dachten. De bibliotheek is behalve een plek van lezen en literatuur, ook een plek van informatie en educatie, ontmoeting en debat, kunst en cultuur.

Meijering: 'Uit ons onderzoek bleek dat veel ouderen die verandering van functies niet hebben meegekregen.' De ouderen zijn vaak evenmin bekend met de nieuwe diensten die de bibliotheek aanbiedt zoals de boek-aan-huis-dienst. Maar soms valt een handige dienst als grootletterboeken ook ten prooi aan zoiets menselijks als ijdelheid: ouderen die niet willen erkennen dat hun zicht achteruit gaat, vertelt Meijering. Een advies wat GetOud gaf naar aanleiding van het onderzoek, was trouwens praktisch gericht: plaats meer krukjes in de bibliotheek en kantel de planken iets zodat de ouderen de boektitels beter kunnen lezen.

Hersenen en High Tea
'Er is steeds meer behoefte aan plekken waar mensen iets kunnen doen. De bibliotheek is een geweldige plek voor ouderen om naartoe te gaan. Een plek waar ze hun hersenen kunnen gebruiken', zegt Meijering. Ouderen zijn namelijk in meer geïnteresseerd dan alleen sjoelen. Ze spreekt uit ervaring. De afgelopen jaren organiseerde ze in diverse Haagse bibliotheken in het kader van 'Den Haag seniorvriendelijke stad' een 'High Tea met VR' voor senioren. Onder genot van thee en lekkers, viewmasters en VR-brillen maakten ouderen kennis met wat Den Haag als seniorvriendelijke stad op gebieden als gezondheid, huisvesting en sociale inclusie voor ze kan betekenen. Er werd teruggegrepen naar geschiedenis en vooruitgeblikt op de toekomst: Hoe wilt u prettig oud worden in Den Haag? 'Wat leuk dat wij weer aan het denken werden gezet' kreeg Meijering als reactie te horen. 'Ouderen vonden het fijn dat er weer een beroep op hun hersenen gedaan werd. En de bibliotheek is bij uitstek een plek waar wordt aangezet tot nadenken, meningsvorming en discussie.'
april18-getoud1
De 'High Tea met VR' was zo populair dat in plaats van vijftien, dertig bijeenkomsten in de verschillende Haagse wijken zijn georganiseerd. 'Wij waren enthousiast. De ouderen voelden zich welkom en gewaardeerd. Ze konden meedenken over hun positie in Den Haag. Ze wilden zelfs meehelpen met de organisatie.' GetOud zet de bevindingen van de High Tea-gesprekken op papier en het rapport wordt als advies aan 'Den Haag seniorvriendelijke stad' aangeboden.

Liever de Hema
Het succes van de 'High Tea met VR' in de bibliotheek past enigszins in het beeld dat sociaal geografen Roos Pijpers en Rianne van Melik kregen na gesprekken met ouderen in zes steden, met name in de 'woonservicegebieden'. In deze gebieden proberen steden zorg en welzijn in de openbare ruimte te combineren zodat de ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Hoe gebruiken ouderen de openbare ruimte als plaats van ontmoeting? Het blijkt dat ouderen elkaar voor activiteiten liever in commerciële plekken als een winkelcentrum, de Hema (o.a. goed bereikbaar met de rollator) ontmoeten dan in buurt- en verzorgingshuizen. Ze vinden de daar georganiseerde activiteiten wat oubollig en ongezellig. Ze hebben moeite met de veranderingen van het sociale leven in de stad door de komst van migranten. De diversiteit voelt als minder vertrouwd. Ouderen blijken overigens ook graag contact te hebben met anderen dan alleen de leeftijdgenoten.

Een huiselijke bibliotheek
Het onderzoek van Pijpers en Van Melik past in het debat over de verschuivende grenzen in het gebruik van de openbare en de privé ruimte, maar werd nu bezien vanuit het perspectief van de oudere stadsbewoner. Het perspectief van de ouderen, het betrekken van ouderen in de organisatie is van groot belang als je activiteiten wilt organiseren, benadrukt Meijering. Ze geeft een voorbeeld. 'Stel dat een bibliotheek wil verbouwen, maak een werkgroep waarin ook ouderen zijn opgenomen die mee kunnen bepalen hoe de verbouwing ook voor hen een meerwaarde krijgt.'
Het beeld van de bibliotheek is door de 'High Tea met VR'-bijeenkomsten bij sommige ouderen gekanteld. 'Toen ze doorhadden wat een "bibliotheek" tegenwoordig inhoudt, dat het om een huiselijke bibliotheek gaat waar je elkaar kunt ontmoeten, veranderden hun beeld.' De bibliotheek zou meer bekendheid moeten geven aan haar activiteiten in de wijk en zich meer moeten profileren als wijkinstelling, is het advies. Om ouderen echt over de bibliotheekdrempel te krijgen is vooral één ding van belang, aldus Meijering: 'Je moet ouderen zelf vragen wat ze willen en niet bedenken wat ze willen. Kijk naar de mensen en anticipeer daarop.'

In de kenniskring 'Maatschappelijke Doelgroepen' (voorheen BEZIG/LOAL) wordt ook aandacht besteed aan onderzoeken, initiatieven en beleid rondom ouderen en bibliotheken. Meer info? Neem dan contact op met de coördinator Ronald Spanier (link sends e-mail) van de SPN/Servicecentrum Flevolandse Bibliotheken.



 

 

« terug