Naar een interculturele journalistiek

Onder grote belangstelling van zeventig mediaprofessionals en studenten werd op 19 april het Mira Media-seminar “Naar een interculturele journalistiek” in Tilburg gehouden. Directeur Ed Klute van Mira Media presenteerde met gepaste trots de gelijknamige essaybundel en bood deze aan minister Ronald Plasterk van OC&W aan. Marjan Hammersma nam het boek namens de minister in ontvangst.

(foto:  Rajab Mohamadin)

Aanleiding voor dit seminar was het twintigjarige jubileum van Mira Media. Een aantal gastsprekers belichtte vanuit verschillende invalshoeken de verschuivingen die zich de afgelopen twintig jaar hebben voorgedaan in de berichtgeving over de multiculturele samenleving.

“Er is nog altijd te weinig hoor en wederhoor in de media”, betoogde Mira Media-voorzitter Bert Bakker op Fontys Hogeschool Journalistiek, waar het seminar plaatsvond. “Liever gezegd, beeld en tegenbeeld". Dit laatste is essentieel, want media worden steeds invloedrijker en hebben in toenemende mate effect op de maatschappelijke verhoudingen.” Hij wees verder op een vervreemdingsproces dat kenmerkend is geweest voor de afgelopen jaren. “Allochtonen herkennen zich niet of nauwelijks in de Nederlands media. Zij zoeken in toenemende maten naar wegen om hun visie en mening weer te geven, bijvoorbeeld via eigen kanalen op satellietzenders en Internet.”

Dat de berichtgeving over de multiculturele samenleving nog altijd niet evenwichtig is, vindt ook directeur Wiel Schmetz van Fontys Hogeschool Journalistiek, medeorganisator van het seminar. Maar hij hoopt door samenwerking met Mira Media dat beeld enigszins te kunnen beïnvloeden. ”Ik hoop resultaten te boeken bij het ontwikkelen van een interculturele competentie waarover journalisten van deze tijd zouden moeten beschikken. Onze studenten en afgestudeerden moeten op hun redacties hun verantwoordelijkheid kennen en nemen als het gaat om keuzes en het verzorgen van een evenwichtige berichtgeving in deze complexe samenleving.” Schmetz bedankte Mira Media-directeur Ed Klute voor zijn inspanningen bij de totstandkoming van het lectoraat interculturele journalistiek en het onderwijspakket over interculturele berichtgeving. “Ik hoop onze samenwerking in de toekomst verder vorm te kunnen geven en op het vijfentwintigste jubileum terug te kijken op goede resultaten en vooral op een betere journalistiek.”

Ed Klute, Bart Top, Bert Bakker en Joop Daalmeijer.

Joop Daalmeijer, voorzitter NVJ/Hoofdredacteur Wereldomroep constateerde dat er te weinig allochtone journalisten op de redacties werken. “Deels ligt dit aan ons verzuilde mediabestel,” vindt hij. “Bij de KRO of de EO bijvoorbeeld kom je als moslim niet zo snel binnen.” Maar een deel van de problematiek ligt volgens Daalmeijer ook aan het aantal afgestudeerden van de scholen voor journalistiek of andere opleidingen komen. “Twintig procent van onze samenleving is allochtoon. Er studeren niets eens vijf procent allochtonen af aan de scholen voor Journalistiek. Er is dus ook daar geen sprake van afspiegeling van onze huidige samenleving.”

Hij vindt dat op zich wel jammer, maar niet het allerbelangrijkste. Volgens hem moeten er goede en professionele journalisten, presentatoren en programmamakers op de redacties komen die zich inzetten voor een evenwichtigere berichtgeving. Daalmeijer ging in zijn betoog ook terug naar de jaren zeventig en schetste de ontwikkelingen in de berichtgeving. “In 1970 bestond in mijn woordenboek het woord allochtoon niet eens en er was geen sprake van instroom van allochtone journalisten op de redacties,” vertelde hij. Deze discussie is pas in de jaren tachtig losgebrand en het is allemaal begonnen met de werkgroep Migranten & Media van de Nederlandse Vereniging van Journalisten. “De werkgroep vond bijvoorbeeld dat er met racisten niet gesproken moest worden.” De werkgroep had een aantal aanbevelingen opgesteld als hulpmiddel dat gehanteerd kon worden bij de berichtgeving over migranten.“Schrijf nooit: Turk schiet Amsterdammer neer. Want dat zou allemaal stigmatiserend werken en dat hoort niet in de volwassen journalistiek.”  Binnen de beroepsgroep is deze discussie in de jaren negentig en tweeduizend verder gevoerd.“ Opnieuw gaat het over wel of niet vermelden van religie, etniciteit en nationaliteit van migranten, als dat uitdrukkelijk niet relevant is. Toch blijkt deze kwestie in de praktijk niet zo eenvoudig te zijn.”

De gastsprekers blikten niet alleen terug op de veranderingen in de journalistiek, maar op de ontwikkelingen binnen Mira Media zelf en haar relatie tot de Nederlands media. ”Als wij het hebben over het twintigjarige bestaan, betekent dat niet twintig jaar op dezelfde manier bestaan, maar twintig jaar in verandering”, betoogde Bert bakker. “Mira Media is aanvankelijk ontstaan onder de naam Stoa (Stichting Omroep Allochtonen) om uitzendingen te verzorgen. Deze gedachte werd geleidelijk losgelaten omdat omroepen een aantal doelstellingen van Mira Media hadden opgepakt. Mira Media zette een andere koers en focust zich nu voor de interculturele journalistiek.”

Ed Klute hierover: “We waren aanvankelijk opgericht om opgeheven te worden, maar inmiddels bestaan wij twintig jaar en we kijken uit naar het volgende twintig jaar. Het is voor ons nu belangrijk om niet alleen meer allochtone journalisten op de redacties te krijgen, maar ook de autochtone journalisten bewuster te maken van het feit dat zij een wezenlijk onderdeel vormen van onze multiculturele samenleving.”
Klute overhandigde na zijn toespraak de essaybundel aan Marjan Hammersma. Hierin zijn beschouwingen van mediaprofessionals opgenomen over twintig jaar journalistiek in de multiculturele journalistiek. Hammersma beloofde het boek persoonlijk aan de minster te geven. “Ook minister Plasterk vindt dat diversiteit en cultuur in de media een belangrijke thema is voor de komende jaren, waarover maatschappelijk gedebatteerd moet en zal worden,” aldus Hammersma.

Aan het eind van het seminar werd geconcludeerd dat er nog altijd gewerkt moet worden aan een evenwichtige berichtgeving over de multiculturele samenleving; meer allochtone journalisten op de redacties moeten komen en dat de autochtone journalisten bewuster gemaakt moeten worden over de multiculturele samenleving. Na afloop van het seminar werd onder het genot van een hapje en drankje verder gediscussieerd in de foyer van de school. Studenten en mediaprofessionals vonden het seminar verfrissend, vooral inspirerend en het bood genoeg stof tot nadenken.

Zie ook het verslag op De nieuwe reporter