ISK-leerlingen weerbaar maken via de smartphone

22 oktober 2017

17okt-iskmedia

Op de Internationale Schakelklas worden migrantenjongeren voorbereid op het instromen in het voortgezet onderwijs. Mediawijsheid is voor hen een nieuw onderwerp. Ithaka-ISK in Utrecht vond bovendien dat de beeldvorming over deze groep vaak te stereotype is. Door ze zelf media te laten maken, kunnen ze actief bijdragen aan de beeldvorming en staan ze zelfbewuster in de nieuwe, Nederlandse, samenleving. Zo ontstond het project 'Mediawijs door media maken: De schakel tot participatie van migrantenjongeren?'

Hoe is het om als jongere opnieuw te beginnen in Nederland? Met deze vraag ging Sanne Sprenger in 2012 als mediamaker aan de slag bij de nu geheten Ithaka. Later sloten Hemmo Bruinenberg, Ena Omerović en Koen Leurs zich bij haar aan. De Internationale Schakelklas (ISK) bereidt vluchtelingen en migranten in twee jaar voor op de middelbare school. Samen met initiatiefneemster en filmmaakster Femke Stroomer maakte Sanne op Ithaka een documentaire getiteld 'Ik ben hier' met vluchtelingen en migranten jongeren. Migranten jongeren zouden anno 2017 echter zelf meer de regie moeten leren voeren op hoe zij afgebeeld worden, bedacht Ithaka. Vooral omdat de beeldvorming over vluchtelingen en migranten vaak te stereotype is. Jongeren zouden daarom niet alleen als (media)consument maar ook als producent benaderd moeten worden. Het bestaande mediawijsheidmateriaal voorziet echter onvoldoende in deze behoefte en richt zich vooral op sexting en cyberpesten. Het materiaal is bovendien betuttelend en waarschuwend van toon geschreven. Sanne: 'Het is niet de informatie waarmee je met deze leerlingen in gesprek moet gaan. We kozen er daarom voor om in een pilot-project de scholieren samen media te laten maken en ze daarbij kritisch te laten kijken naar het gebruik van media.'
 
Beeldvorming en privacy
Sanne, Koen, Ena en Hemmo maakten naar aanleiding van de opmerkingen van Ithaka-ISK een nieuwe lessenserie van 10 dagdelen voor ISK-leerlingen van 16 tot 20 jaar. Hemmo (links op foto 2): 'De leerlingen werden getraind als makers in plaats van begrensd te worden als consumenten.' 100 ISK-leerlingen, met 40 nationaliteiten gingen aan de slag met o.a. smartphone en social media. Door de inzet van smartphones was iedereen in staat om media te maken. Hemmo: 'Ze hielden zich bezig met representatie en beeldvorming om de werking te kunnen doorgronden van bijvoorbeeld social media, fake news en propaganda. Welke technieken gebruik je als je reclame of negatief nieuws maakt? Hoe kun je je school in een positief of negatief daglicht zetten? Hoe profileer je jezelf op bijvoorbeeld Facebook? Wat is er te vinden over je docent op internet?'

Nieuwe verhalen
De lessenserie richtten zich verder op de verhalen van migranten. Leerlingen werden bijvoorbeeld gevraagd fotoís van hun telefoon met elkaar te delen en hen werd gevraagd een verhaal bij deze reeks fotoís te verzinnen. Koen (rechts op foto 2): 'Op basis van gedeelde ervaringen werden nieuwe verhalen gemaakt.'
Privacy was een ander onderwerp. Durf je zomaar je smartphone aan je buurman te geven? Koen: 'Dat gaat om vertrouwen en privacy. Durf je alles te laten zien aan vreemden? Mogen zij je berichtjes lezen? Wil je dat?' Propaganda bleek een beladen onderwerp. Op aanraden van de docenten zijn in de lessen geen voorbeelden uit SyriŽ of van IS gebruikt. Hemmo: 'Dit ligt gevoelig. Leerlingen hebben gezien hoe familie of vrienden slachtoffer zijn geworden in deze gebieden. Je kunt niet zomaar iets daarover droppen.' Deze onderwerpen werden uiteindelijk wel besproken in een aantal van de klassen, maar enkel wanneer de leerlingen ze zelf inbrachten.  
17okt-koen
Life line
ISK-leerlingen vragen extra aandacht wanneer het gaat om mediawijsheid hebben de vier mediamakers c.q. onderzoekers ervaren. Het taalniveau onder de leerlingen verschilt bijvoorbeeld waardoor bepaald materiaal ongeschikt voor ze is, vertelt Hemmo. De opdrachten werden hierop aangepast. De focus lag bij deze leerlingen op beeldtaal en het doen, op het zelf maken. Veel informatie over mediagebruik bleek nieuw voor hen. De losse manier van lesgeven was bovendien wennen. Hemmo: "Ik wil Nederlands leren. Waarom moet ik dit leren?", vragen ze. Ze kregen voor de opdrachten verder geen cijfer en ze werkten in groepjes samen terwijl ze gewend zijn klassikaal les te krijgen.'
De smartphone blijkt belangrijk voor ze, merkten de vier. Hemmo: 'Vanwege het contact met hun familie in andere landen.' Koen: 'Ze onderhouden transnationale banden. Ze hebben niet alleen een archief op zak, maar ook hun familie. Wat het moeilijk maakt. Ze worden geregeld gebeld door familie met praktische vragen. Maar ze kunnen ook opeens een bericht uit een belegerde stad in SyriŽ krijgen.' Hemmo: 'Op sommige momenten is de smartphone zelfs hun life line.'
Aan de andere kant willen ze ook graag in contact komen met Nederlandse jongeren en social media kunnen daartoe een middel zijn. Koen: 'Er wordt opgekeken naar jongeren die op een voetbalclub zitten en daardoor Nederlandse vrienden hebben. '

Wetenschappelijk onderzoek
De pilot is voorbij en Koen, Sanne en Hemmo gaan als wetenschappelijke onderzoekers binnen het Departement Media- en Cultuurwetenschappen aan de Universiteit Utrecht verder met de evaluatie van de pilot en het doen van onderzoek. Hemmo: 'De pilot werd bijvoorbeeld nog niet door alle docenten gedragen. De lessenserie moet doorontwikkeld worden. Ook wanneer het gaat om het taalverschil binnen de groepen. Hoe kun je dit opvangen in de les?' Om dit alles goed te kunnen onderzoeken deden Koen en Sanne een aanvraag bij de NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek). Hun onderzoek Mediawijs door media is een financiering toegekend binnen de route Veerkrachtige en Zinvolle Samenlevingen van de Nationale Wetenschapsagenda. Koen: 'Het doel is de pilot uit te bouwen tot een lespakket, waarin de meningen van de leraren en leerlingen van het ISK zijn meegenomen. In de hoop dat de docenten zelf het onderwerp mediawijsheid gaan dragen en de lessen hierin zelf kunnen gaan geven.' Het onderzoek zal verder resulteren in een mediatentoonstelling door de leerlingen zelf samengesteld en internationale publicaties.
1710-isk2meidenen1boy
Veerkrachtige samenleving
Mira Media is adviseur bij dit onderzoek. Koen: 'Wij wilden het wiel niet opnieuw uitvinden. Digitaal burgerschap, als onderdeel van burgerschap, waarmee Mira Media nu bezig is, sluit aan op waar wij mee bezig zijn. Wat doe je wel of niet online? De discussies over fake news, propaganda, de opkomst van Trump en de verstandhoudingen in Nederland? Met digitaal burgerschap kun je discussiŽren voorbij de hype.'
Hoe kan een project als Mediawijs door media bijdragen aan een veerkrachtige en zinvolle samenleving? Koen: 'We willen de weerbaarheid van ISK-jongeren vergroten en hun positie in de Nederlandse samenleving versterken. Misschien zijn het wat grote woorden. Maar door samen te werken met medeleerlingen van diverse achtergronden worden juist deze leerlingen als opgroeiende jongeren toegerust met competenties als zelfbewustzijn, taal- en sociale vaardigheden. We zien de lessenserie zoals Ithaka zegt: "als een kleine vluchtheuvel naar de Nederlandse samenleving toe".'

« terug