Vreedzaam leren vechten in uitdagende tijden

25 januari 2017

jan-vreedzaamtaartjes

Op 19 januari organiseerde stichting Vreedzaam de inspiratiebijeenkomst 'Vreedzaam in grimmiger tijden' in het Utrechtse stadskantoor. Radicalisering, polarisatie, nepfeiten en segregatie bedreigen het samen leven. Velen leven in een eigen bubbel. De verschillen moeten overbrugd worden en daarvoor is empathie, tolerantie en ontmoeting nodig. Maar ook: moeilijke vragen durven stellen en je open stellen voor een 'andere' waarheid. Het gaat om 'vreedzaam leren vechten' en vooral: het bieden van hoop aan de jeugd. 'Als opvoeders hebben we een nieuw soort verhaal nodig.' Drie visies met opmerkelijke overeenkomsten.

Micha de Winter, hoogleraar pedagogiek aan de Universiteit Utrecht, opent de middag. Hij memoreert dat 15 jaar geleden Vreedzaam werd opgericht als positief antwoord op gezag- en gedragsproblemen op school. Tijden veranderden en Vreedzaam veranderde mee. Vreedzaam werd breder: het ging ook om democratisch burgerschap, het durven dragen van verantwoordelijkheid. Leerlingen hebben immers ook een stem. En nu is het tijd om vreedzaam te leren vechten, zegt De Winter. Want het is een tijd van polarisatie, aanslagen en rancune. 'Maar, durven we wel te praten over heikele onderwerpen als de PVV, moslimfundamentalisme, Zwarte Piet?' Van conflict oplossen naar 'vreedzaam leren vechten' is de basisgedachte van Vreedzaam. 'Maar, je moet hiervoor allereerst de wil hebben om je eigen waarheid tegenover die van anderen te stellen. Als je die motivatie niet kent, kun je kinderen nog zoveel vaardigheden leren als je wilt, maar zullen ze die niet gaan gebruiken.' Daarom moet je met kinderen en jongeren praten over idealen, identiteit. Bespreek complottheorieŽn, onderscheid feiten en nepfeiten, feiten van meningen! 'Rechts- en linksradicalisme, religieus radicalisme het komt de school en de jeugdwereld binnen. Daar moet je toch wat meedoen. Tolerantie betekent elkaar willen bevragen. jan-1dewinterDemocratisch burgerschap betekent ook dat kinderen leren over eigen schutting te kijken. Dat is belangrijk in deze wereld van diversiteit. Het is belangrijk de eigen identiteit te vinden, maar ook de gemeenschappelijke belangen.'

Bridging
De Winter ziet de segregatie in wijken en onder bevolkingsgroepen als een van de grote uitdagingen van Vreedzaam ťn voor de onderwijs- en de welzijnssector. 'Velen zitten in de eigen bubbel. Dat is een grote voorspeller van vooroordelen, haat. Een van de beste manieren om vooroordelen tussen groepen tegen te gaan is het maken van contact, en het bevorderen van inlevingsvermogen. Dat wil niet zeggen jongeren uit Zuilen en Overvecht zomaar bij elkaar zetten. De ontmoeting moet gestructureerd en begeleid worden. De angst (ook bij ouders) moet weggenomen worden. "Bonding" is van groot belang, maar is niet voldoende in deze tijd. Er moeten bruggen worden gebouwd.' De Winter noemt als voorbeeld het idee van Stadsscholen waar vmbo en havo bij elkaar zitten. 'Een keer in de maand kunnen leerlingen bijvoorbeeld samenwerken, geschiedenis of Engels krijgen. Het contact moet duurzaam zijn. Het is een manier om dwarsverbindingen maken.' Zulke initiatieven maken nog weinig deel uit van het sociaal beleid, constateert hij. 'Als opvoeders hebben we een nieuw soort verhaal nodig. Jonge mensen hebben ons optimisme nodig, de pedagogiek van de hoop. Het Vreedzaam-verhaal met zijn democratisch burgerschap is daarvoor een goed uitgangspunt. Democratie betekent dat jij mag zijn wie je wilt zijn, en dat recht geef en gun je de ander ook. Diversiteit leidt tot verrijking, maar ook tot botsingen. Die horen erbij.'

'Een samen loze leving'
De volgende die zijn licht laat schijnen over het thema is Johan van Renswoude. Van Renswoude is als politie districtchef Utrecht betrokken bij onderwerpen als jeugd, terrorisme en diversiteit. Hij onderschrijft in zijn presentatie de onrust die De Winter in de samenleving constateert. 'Een samen loze leving' zo citeert hij de Trendrede, een initiatief van Nederlandse toekomstdenkers, waarin een zwart beeld van de actuele staat van de samenleving wordt geschetst. In deze Trendrede wordt gesproken over 'stuwmeren van ongenoegen' en 'doorgebroken rancune stroomt door de straten'. Overdrijving? De veranderingen gaan sneller, er spelen kwesties over banken, de jan-vanrenswoudeeconomie, het klimaat, vluchtelingen, aanslagen in Istanbul en Berlijn, het internet der dingen, nepnieuws, somt de politiechef op. 'Het zet verhoudingen op scherp, ook in de klas.' Van Renswoude erkent dat ook de politie zelf onderdeel van de discussie is wanneer het bijvoorbeeld gaat over etnisch profileren en Marokkaanse jongeren.

Politiebubbel
De Trendrede signaleert dat er geen allesomvattende oplossingen meer bestaan. Het gaat nu om de menselijke maat, om kleine oplossingen die grote problemen beheersbaar moeten maken. Zo is ook Vreedzaam ontstaan, zegt Van Renswoude. 'Wij zijn nu aan zet. We kunnen ons afsluiten of contact maken en communiceren. [...]'  De politie heeft haar kompas afgesteld op Vreedzaam, zegt de politiechef. 'Hoe je iets doet, heeft invloed op hoe anderen zich verbonden voelen met de stad en samenleving.' Op de vraag van een bezoeker over de implementatie van Vreedzaam op de werkvloer, geeft Van Renswoude toe dat dit tijd kost. Ook de politie heeft haar eigen bubbel. Renswoude zou willen dat er in het algemeen minder vanuit polarisatie wordt gedacht. 'We richten ons op de schreeuwers. We moeten ons meer richten op het grijze middenveld. Dare to be grey.'

Tolerantie
Leo Pauw, een van de oprichters van Vreedzaam, stelt tot slot dat de verscherping in de samenleving, om een pedagogisch tegenwicht vraagt. 'Hoe leren we kinderen omgaan met verschillen?' Werkt tolerantie nog wel in een geÔndividualiseerde en mondiale samenleving met parallelle gemeenschappen? 'Tolerantie kan tegenstellingen juist versterken als we elkaar niet kritisch durven te bevragen. Het stimuleren van empathie en verbeeldingskracht bij jongeren is daarom nodig.' Democratische basiswaarden moeten geŽxpliciteerd en verdedigd worden om te komen tot een weerbare democratie, stelt Pauw. Jongeren moeten tegelijkertijd ondersteund worden bij de vorming van hun identiteit in een westerse democratie. Een Marokkaanse Nederlandse jongen die door Nederlanders noch door Marokkanen wordt geaccepteerd kan met een identiteitsvraag komen te zitten. Net als De Winter hecht Pauw waarde aan het slaan van bruggen tussen de diverse werelden waarin kinderen en jongeren opgroeien. In curricula, in burgerschapsprogrammaís zou er bovendien expliciete aandacht voor kritisch omgaan met informatie vooral van het internet moeten komen. Het past in een democratisch burgerschap, aldus Pauw.

Vreedzaam boksen
De professionals gaan naar de presentaties in groepjes uiteen. Ze krijgen als opdracht mee om met initiatieven te komen waarin Vreedzaam en zijzelf een rol kunnen spelen wanneer het gaat om verbinden. Voorstellen die gedaan worden zijn onder meer: het organiseren van een spoedcursus voor de scholen die nog niet Vreedzaam werken DVSWzodat alle scholen 'dezelfde taal' spreken; het toevoegen van een digitaal component in het democratisch burgerschap of van een digitaal burgerschap in het curriculum zodat jongeren niet alleen offline maar ook online met respect met elkaar omgaan; het mengen van scholen en zowel ouders als scholen zouden daar het belang van moeten inzien; het wij-zij-denken doorbreken door kinderen uit diverse wijken elkaar te laten ontmoeten. De Stadsschool wordt als voorbeeld genoemd. Er zou bridging tussen (zelf)organisaties en bedrijven moeten komen in de vorm van het aanbieden van stageplekken aan jongeren. IdeeŽn te over blijkt. Caroline Verhoeff, de andere oprichter van Vreedzaam, zet al de voorstellen op papier om daar in overleg met de indieners actie op te organiseren. De bezoekers krijgen tot slot in het kader van het thema van de middag 'Vreedzaam leren vechten' een bokshandschoentje als sleutelhanger mee.

« terug